هرکسی که مواد مصرف می‌کند معتاد محسوب نمی‌شود. کسانی که مواد مصرف می‌کنند به سه دسته تقسیم می‌شوند اما درمیان آنها تنها معتادان مزمن هستند که به بیماری اعتیاد مبتلا می‌شوند.

مصرف کنندهٔ تفننی

  • هرچند وقت یکبار برای تفریح ودرمواقع و مناسبت های خاص موادمخدرمصرف می‌کند.
  • هروقت که اراده کند می‌تواند از مصرف مواد مخدر دست برداشته و ترک کند.
  • احساس سرخوشی می‌کند و بیش از حد مصرف نمی‌کند - واکنش عادی نسبت به مواد دارد.
  • دارای قدرت واراده لازم برای کنترل مصرف یا ترک مواد می‌باشد.

مصرف کنندهٔ شدید

  • برای کمک به تحمل استرس وفشارزندگی مواد مصرف می‌کند.
  • به خاطر فرار از احساسات دردناک مواد مصرف می‌کند.
  • میزان مصرف خود را به تدریج افزایش داده و در نتیجه مقاومت بدن آنها در مقابل مواد بیشتر می‌شود.
  • وقتی مواد در درسترس قرارندارد احساس بیقراری می‌کند.
  • آغاز تجربه در روند بد شدن حال جسمی وروانی.
  • آغاز روند بی سر و سامانی وضعیت تحصیلی و یا شغلی.
  • آغاز روند ازدست دادن علاقه به لذتهای ساده.
  • آغاز گرایش به گوشه گیری و انزوا.
  • مصرف کننده شدید به محض داشتن دلیل کافی برای دست کشیدن و ترک مواد مخدر، قدرت آن را دارد که مصرف مواد را کنترل یا ترک کند.
  • مصرف کننده شدید می‌تواند به مصرف کننده تفننی یا معتاد واقعی تبدیل شود.

معتادان مزمن

  • معتادان مزمن هرگز نمی‌تواند به حالت مصرف کنندهٔ تفننی یا شدید باز گردد.
  • معتادان از مصرف مواد مخدر به شدت احساس لذت و آرامش می‌کنند.
  • مغز به مصرف مواد عادت کرده و برای اینکه بطور عادی فعالیت کند به مواد مخدر وابسته می‌شود.
  • ساختار و سیستم ارتباط مغز حالت غیرعادی پیدا می‌کند.
  • از دست دادن سلامت عقل و رفتارهای عصبی و خشن.
  • با وجود عواقب ناگوار، قادر به ترک کردن مواد مخدر نیست - این حالت آلرژی نامیده می‌شود.
  • مغز بیش از پیش به مواد مخدر نیاز پیدا می‌کند - چنین حالتی را پدیده ویار می‌نامند.
  • برای اینکه احساس لذت قبلی را به دست آورد باید همواره مقدار بیشتری مواد مخدر مصرف کند - مقاومت بدن افزایش پیدا می‌کند.
  • نادیده گرفتن و بی توجهی به خود و دیگران.
  • ازدست دادن ارتباط بادوستان، خانواده وجامعه.
  • ناتوانی در انجام کار و فعالیتهای عادی.
  • دچار مشکلات قانونی شدن.
  • بیماری اعتیاد شکل گرفته وحالت پیشرفته پیدا کرده است.
  • برای فعالیت عادی روزمره به مواد مخدر نیاز دارد.
  • مواد مخدر در مقایسه با دیگر مسائل در اولویت قرار می‌گیرد.
  • بی علاقه شدن به زندگی و افتادن به فکر خودکشی.
  • خماری کشیدن در زمانی که مواد مورد نیاز بدن کمتر از حد معمول به آن داده شده و یا کاملاً قطع شود.
  • تلاش پی در پی اما بیهوده برای ترک اعتیاد.
  • بی سر و سامانی و غیرقابل اداره شدن زندگی.
  • ناامیدی و ناتوانی کامل