در این مورد فرضیه های مختلفی وجود دارد اما هنوز متخصصان این رشته تا رسیدن به دیدگاه مشترک فاصله دارند. هنوز کسی به درستی نمی­داند که چرا برخی معتاد می­شوند و برخی نمی­شوند. اما اکثر معتادان هم از نظر روانی و هم از نظر جسمی با دیگران تفاوت دارند و این تفاوت از دوران طفولیت در آنها وجود دارد.

متخصصان عوامل روانی، خانوادگی، اجتماعی، فیزیکی و وراثت را دلیل اصلی اعتیاد می­دانند و معتقدند که اعتیاد بیماری بغرنج و مرکبی است و برای پیدایش اعتیاد کشتزار مساعدی لازم است که استعداد پذیرش و باروری بذر این بیماری را در خود داشته باشد. ایشان بر این باورند که اعتیاد بیماری اصلی و تمام عیار بوده و علایم و عوارض مخصوص بخود را داراست. اعتیاد هر چهار ویژگی مختص بیماری ها را در خود دارد:

1- دارای علت و سبب است.

2- دارای علایم و عوارض است.

3- دارای مسیر و مراحل مشخص است.

4- دارای طریقه سلوک شناخته شده است.

تا کنون حداقل دو فعل و انفعال شیمیایی غیر طبیعی در متابولیسم مغزی افراد معتاد دیده شده که در افراد غیر معتاد وجود ندارد.
دکتر ویرجینیا دیویس محقق آمریکایی نخستین بار در تحقیقات خود در مغز الکلی های ولگرد ماده ای که اختصاراً (T-H-I-Q) می­نامند، یافت. این ماده یک فرآورده فرعی افیون است که در بدن تولید می­شود و مصرف مورفین- هروئین- تریاک و ... باعث بوجود آمدن این ماده در مغز می­گردد.

اما دکتر دیویس با خود فکر کرده که چگونه ممکن است این ماده در مغز الکلی هایی که هرگز هروئین و امثال آن را مصرف نکرده اند پیدا شود؟

در تحقیقات بعدی روشن شد که در زمان تجزیه الکل در بدن، در مغز الکلی ها THIQ تولید می­شود اما در مغز مشروب خواران معمولی تولید نمی­شود.

این ماده همیشه در بدن باقی می­ماند و هرگز خارج نمی­شود و به انتظار اولین جرعه مشروب نشسته است تا آتش اعتیاد خفته را از نو شعله ور کند و این یافته این باور را منسوخ کرد که دوری از مواد مخدر بهبودی است و اگر معتاد پس از ترک، دوباره به ماده مخدر دلخواهش روی بیاورد مدت درازی طول خواهد کشید تا دوباره معتاد شود.

اما امروزه معتقدند که معتاد حتی پس از سالها دوری از مواد مخدر، تقریباً بلافاصله پس از شروع دوباره همان نیاز جسمی روانی گذشته را پیدا می­کند.

فعل و انفعال غیر طبیعی دیگری که در مغز میانی معتادان صورت می­گیرد مربوط به اندروفین هاست.

اندروفین و چند ماده دیگر شبیه به آن هورمون هایی هستند که احساس خشم، ترس، درد، تشنگی، گرسنگی، احساسات جنسی و بسیاری از احساسات دیگر را پدید می­آورد.

اینطور به نظر می­رسد که این هورمون ها به مقدار کافی در مغز معتادان یافت نمی­شود و هنوز مشخص نشده که این کمبود مادرزادی است و یا در اثر مصرف ممتد و طولانی مواد مخدر، بدن تولید اندروفین را فراموش می­کند. زیرا اندروفین ضد درد طبیعی بدن است و وجود مقادیر زیاد مرفین در بدن ممکن است موجب شود که بدن نیازی به تولید اندروفین حس نکند. امروزه بسیاری از متخصصان اعتقاد دارند که اعتیاد بیماری ژنتیکی است. در انجمن الکلی های گمنام، 60 درصد اعضاء کسانی اند که خود والدین الکلی داشته اند.